ซึนามิ

รู้จักสึนามิ

ลักษณะคลื่นสึนามิ

สึนามิ (Tsunami) เป็นภาษาญี่ปุ่น แปลว่า คลื่นท่า (harbor wave) คือ สึนามิ "Tsunami" เป็นคำที่มาจากภาษาญี่ปุ่นบางครั้งจึงแปลกันว่าคลื่นท่าเรือ (harbor wave) ซึ่งเป็นชุดคลื่นยักษ์ในมหาสมุทร ที่มีจุดกำเนิดอยู่ในเขตทะเลลึก ซึ่งมักปรากฏหลังแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ แผ่นดินไหวใต้ทะเล ภูเขาไฟระเบิด ดินถล่ม แผ่นดินทรุด หรืออุกกาบาตขนาดใหญ่ตกลงในทะเล สึนามิส่วนมากเกิดจากการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกใต้ทะเลในแนวดิ่งทำให้เปลือกโลกถูกดันขึ้นหรือยุบตัวลงอย่างรุนแรงมากกว่า 7.5 ริกเตอร์ ส่งผลให้น้ำทะเลปริมาตรมหาศาล ถูกผลักดันให้เคลื่อนที่ในแนวดิ่งและเกิดพลังงานมากมายเป็นแรงกระเพื่อมถ่ายทอดสู่น้ำทะเล

คลื่นสึนามิไม่ได้เกิดจากลมพายุเหมือนอย่างคลื่นธรรมดา เพราะเมื่อเกิดคลื่นสึนามิ ท้องฟ้าอาจปลอดโปร่งไม่มีลมพายุเลยก็ได้ ปัจจุบันเราทราบแล้วว่าคลื่นสึนามิไม่ได้เกี่ยวข้องกับการขึ้นลงของน้ำทะเล แต่เกิดจากการไหวสะเทือนของเปลือกโลกอย่างรุนแรงใต้พื้นท้องทะเล และมหาสมุทร ซึ่งปลดปล่อยพลังงานมหาศาลออกมา ทำให้มวลน้ำในมหาสมุทรเกิดการเคลื่อนไหวกลายเป็นคลื่นขนาดใหญ่แผ่กระจายเป็นวงกว้างออกไปจากบริเวณที่เป็นจุดศูนย์กลางของแผ่นดินไหว และเนื่องจากคลื่นชนิดนี้มิได้เกิดจากการขึ้นลงของน้ำทะเล นักวิชาการในปัจจุบันจึงไม่นิยมเรียกว่า tidal waves แต่เปลี่ยนมาเรียกว่า tsunami

การเกิดสึนามิ

นักวิชาการแบ่งสาเหตุของการเกิดคลื่นสึนามิเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ
คลื่นสึนามิจากแผ่นดินไหว (seismic tsunami)
คลื่นสึนามิไร้แผ่นดินไหว (non - seismic tsunami)

รอยเลื่อนของเปลือกโลก

คลื่นสึนามิจากแผ่นดินไหว

เป็นผลมาจากการเกิดแผ่นดินไหวในระดับที่รุนแรง คือ ตั้งแต่ 8.0 ขึ้นไปตามมาตราริกเตอร์ โดยมีจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวอยู่ใต้พื้นท้องมหาสมุทร หรือที่บริเวณใกล้ชายฝั่งทะเล เมื่อใดที่แผ่นเปลือกโลกเคลื่อนที่เข้าหากัน หรือแยกออกจากกันจะก่อให้เกิดแผ่นดินไหวขึ้น โดยความรุนแรงจากการสั่นสะเทือนของเปลือกโลกจะมีมากน้อยแตกต่างกันไปแต่ละคราว บริเวณที่เป็นแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกจึงมักเกิดแผ่นดินไหวขึ้นบ่อยครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริเวณที่ขอบของแผ่นเปลือกโลกแผ่นหนึ่งเลื่อนตัวมุดลงไปใต้ขอบของแผ่นเปลือกโลกอีกแผ่นหนึ่ง จะทำให้เกิดแผ่นดินไหวที่รุนแรง และหากบริเวณนั้นอยู่ใต้ทะเล ก็จะทำให้เกิดคลื่นสึนามิขึ้นได้

จากการศึกษาเกี่ยวกับการเกิดคลื่นสึนามิที่ผ่านมาในอดีต พบว่าบริเวณที่มักเกิดคลื่นสึนามิบ่อยครั้งมาก คือ ในมหาสุทรแปซิฟิก ทั้งนี้เนื่องจากมหาสมุทรแปซิฟิกเป็นพื้นน้ำขนาดใหญ่ ครอบคลุมเนื้อที่ถึง 1 ใน 3 ของพื้นผิวโลก การเกิดแผ่นดินไหวในบริเวณที่ใดที่หนึ่งของมหาสมุทรนี้ ย่อมจะส่งผลให้เกิดคลื่นขนาดใหญ่แผ่กระจายออกไปได้กว้างขวางมาก และอาจทำความเสียหายให้แก่ดินแดนต่างๆ ที่ตั้งอยู่ห่างจากบริเวณที่เป็นจุดกำเนิดแผ่นดินไหวหลายพันกิโลเมตรก็ได้

คลื่นสึนามิไร้แผ่นดินไหว

แบ่งย่อยออกเป็น 2 ชนิด คือ

  • เกิดจากปรากฏการณ์ตามธรรมชาติ
  • เกิดจากการกระทำของมนุษย์
ภูเขาไฟระเบิดในทะเล

ภูเขาไฟในทะเลระเบิด การระเบิดอย่าง
รุนแรงของภูเขาไฟใต้ทะเลสามารถทำ
ให้เกิดสึนามิขนาดใหญ่มากได้

อุกกาบาตตกในทะเล

อุกาบาตเข้าชนโลก การวิ่งชนโลกของ
อุกาบาตขนาดใหญ่ที่ตกลงในมหาสมุทร
อาจทำให้เกิดแผ่นดินไหวใต้ทะเลเป็นผล
ให้เกิดสึนามิ แต่เชื่อกันว่าจะมีโอกาสเกิดน้อย

แผ่นดินถล่มในทะเล

แผ่นดินถล่มในทะเลหรือชายฝั่งทะเล
การเกิดแผ่นดินไหวใกล้ทะเลอาจจะมีแรง
สั่นสะเทือนทำให้เกิดดินถล่มใต้ทะเลได้
มวลดินที่ยังไม่แข็งตัวถล่มลงแทนที่
น้ำทะเลก่อให้เกิดแรงกระเพื่อมเป็นคลื่น
สึนามิ

การระเบิดของระเบิดปรมานู

การกระทำโดยมนุษย์ การกระทำบางอย่างโดยมนุษย์อาจส่งผลให้เกิดการ
เคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกและทำให้เกิดแผ่นดินไหวใต้ทะเลจนเกิดสึนามิขึ้น
เช่น การทดลองระเบิดปรมาณูใต้ดิน การยุบตัวของดินจากการขุดเหมือง
ใต้ดิน หรือการยุบตัวของดินบริเวณเขื่อนขนาดใหญ่

วิธีปฏิบัติตัวก่อนเกิดสึนามิ

ห้ามลงทะเล

ห้ามลงทะเล ห้ามลงไปอยู่บริเวณ
ชายหาดเมื่อมีประกาศเตือนภัยสึนามิ

ระยะห่างระหว่างบ้านกับชายหาด

จัดวางผังเมืองให้เหมาะสม บริเวณ
แหล่งที่อาศัยควรมีระยะห่างจากชายฝั่ง

เครนก่อสร้าง

หลีกเลี่ยงการก่อสร้างใกล้ชายฝั่งทะเล
ในเขตที่มีความเสี่ยงภัยจากคลื่นสึนามิสูง

ที่พักอาศัยเสี่ยงภัยต่อการเกิดสึนามิ

ตรวจสอบดูว่าที่พักอาศัยอยู่นั้นตั้ง
อยู่ในเขตพื้นที่เสียงภัยสึนามิหรือไม่

ชุดอุปกรณ์ยังชีพ

เตรียมอุปกรณ์ชุดยังชีพเพื่อพร้อม
อพยพหนีภัย เช่น อาหารแห้ง
ยารักษาโรค ไฟฉาย

วิทยุแบบใช้ถ่ายไฟฉาย

เตรียมวิทยุแบบใช้แบตเตอรี่เพื่อฟังข่าว

ป้ายสัญญาณเตือนภัยสึนามิ

สร้างความคุ้นเคยกับป้ายสัญญาณ
เตือนภัยสึนามิ

ความสูงของถนนกับระดับน้ำทะเล

ควรรู้ระดับความสูงของถนนเมื่อ
เทียบกับระดับน้ำทะเลและระยะห่าง
ของถนนจากชายฝั่ง

วิธีปฏิบัติตัวขณะเกิดสึนามิ

บริเวณที่เกิดสึนามิ

ชั้นบนของโรงแรมสูงเป็นสถานที่
ปลอดภัยสามารถใช้หลบภัยได้

ฟังประกาศจากทางการ
เกี่ยวกับการเกิดแผ่นดินไหว
บริเวณทะเลอันดามัน

เมื่อรู้สึกว่ามีการสั่นไหวขึ้น
ขณะที่อยู่ในทะเลหรือบริเวณชายฝั่ง
ให้รีบออกจากบริเวณชายฝั่ง
ไปยังบริเวณที่สูงทันที

สังเกตปรากฏการณ์ของชายฝั่ง
หากทะเลมีการลดระดับของน้ำลงมาก
หลังการเกิดแผ่นดินไหว ให้สันนิษฐานว่า
อาจเกิดคลื่นสึนามิตามมาได้

คลื่นสึนามิอาจเกิดขึ้นได้หลายระลอก
จากการเกิดแผ่นดินไหวครั้งเดียว
ดังนั้นควรรอซักระยะเวลาหนึ่งจึง
สามารถลงไปชายหาดได้

คลื่นสึนามิในบริเวณหนึ่ง
อาจมีขนาดเล็กแต่อีก
บริเวณหนึ่งอาจมีขนาดใหญ่
ดังนั้นเมื่อได้ยินข่าว
การเกิดคลื่นสึนามิจง
อย่าประมาทให้เตรียม
พร้อมรับสถานการณ์

อย่าลงไปในชายหาดเพื่อดูคลื่นสึนามิ

ควรจัดทำ กำแพง ปลูกต้นไม้
วางวัสดุลดแรงปะทะของน้ำทะเล
ในบริเวณที่มีความเสี่ยงภัยในเรื่อง
คลื่นสึนามิ

ในกรณีที่อยู่ในบ้านและได้ยินเสียงเตือนภัย
เกี่ยวกับคลื่นสึนมิควรแน่ใจว่าคนในครอบครัวทั้งหมด
ได้ยินเสียงเตือนภัยนั้น ควรอพยพครอบครัวไปยัง
สถานที่อพยพหรือสถานที่ที่ปลอดภัยนอกเขตอันตราย

ในกรณีที่อยู่ในโรงเรียนและได้ยิน
เสียงเตือนภัยที่เกี่ยวกับคลื่นสึนามิ
ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของอาจารย์

  • คลื่นสึนามิจะไม่เกิดเพียงระลอกเดียว จะเกิดขึ้นได้หลายระลอกคลื่น และคลื่นลูกหลังอาจใหญ่กว่าคลื่นลูกแรก
  • เมื่อน้ำทะเลลดลงหรือเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วผิดปกติให้คาดว่าอาจเกิดสึนามิ
  • สึนามิมักเกิดหลังแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ในทะเล
  • หากอยู่บริเวณชายฝั่งจะเป็นอันตราย
  • เพื่อหลีกเลี่ยงการจราจรติดขัด จะกลับสู่ที่พักอาศัยก็ต่อเมื่อมีประกาศจากทางราชการเท่านั้นว่าปลอดภัย

หน่วยงานเฝ้าระวัง